Η Κίνα, όχι η Ρωσία, αναδιαμορφώνει την πορεία της Σερβίας προς την ΕΕ
Με τη Ρωσία να έχει βαλτώσει στην Ουκρανία, το Πεκίνο έχει ξεπεράσει τη Μόσχα ως ο κύριος αντίπαλος της ΕΕ στη Σερβία.
Η σερβική κυβέρνηση ξεκίνησε πρόσφατα την κατασκευή αυτού που θα μπορούσε να είναι το πρώτο σύστημα μετρό στα Δυτικά Βαλκάνια. Ωστόσο, το σχεδιαζόμενο σύστημα ταχείας μεταφοράς, αντί να αποτελεί απλό σημάδι εκσυγχρονισμού της Σερβίας, υπογραμμίζει πώς το Βελιγράδι χρησιμοποιεί ολοένα και περισσότερο την Κίνα ως αντίβαρο στην ΕΕ.
Χρηματοδοτούμενο εν μέρει από την Κίνα και τη Γαλλία, το έργο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα σερβικής διαιτησίας εν δράσει. Η Σερβία, υποψήφια χώρα για ένταξη στην ΕΕ, παραμένει οικονομικά συνδεδεμένη με την ΕΕ, αλλά βασίζεται ολοένα και περισσότερο στην Κίνα για την τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης, αγνοώντας παράλληλα τις απαιτήσεις της ΕΕ για μεταρρυθμίσεις.
Ο Νέναντ Στέκιτς, ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο Διεθνούς Πολιτικής και Οικονομικών στο Βελιγράδι, δήλωσε ότι η Σερβία εξελίσσει την προσέγγιση της εξωτερικής πολιτικής της. Προηγουμένως, το Βελιγράδι βασιζόταν σε μια στρατηγική «4 πυλώνων» που βασιζόταν στην εξισορρόπηση των δεσμών με την ΕΕ, τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Κίνα, παρά τις διαφορετικές προτεραιότητες και στόχους αυτών των μεγάλων δυνάμεων.
Όλο και περισσότερο, ωστόσο, αυτό έχει γίνει μια στρατηγική «δύο και μισού πυλώνα», η οποία βλέπει την ΕΕ και τις ΗΠΑ στο ίδιο στρατόπεδο και επικεντρώνεται στην οικοδόμηση δεσμών με την Κίνα, ενώ η σχέση με τη Μόσχα υποβαθμίζεται.
«Η Κίνα έχει αναδειχθεί ως ο κύριος μη δυτικός εταίρος της Σερβίας και ένας γνήσιος δεύτερος πυλώνας», δήλωσε ο Στέκιτς.
Μια σχέση-προκλητική
Η ανάδειξη της Κίνας ως σημαντικού παράγοντα στη Σερβία είναι πιθανό να προκαλέσει ακόμη περισσότερες εντάσεις με τις Βρυξέλλες, οι οποίες πρόσφατα ανακοίνωσαν ότι οι έξι χώρες της περιοχής των Δυτικών Βαλκανίων θα μπορούσαν να χάσουν εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ από τη χρηματοδότηση της ΕΕ επειδή δεν εφάρμοσαν μεταρρυθμίσεις.
Ένας αξιωματούχος της ΕΕ δήλωσε στο Euractiv ότι η σχέση του μπλοκ με την Κίνα είναι «δύσκολη».
Η Κίνα είναι «ένας διαπραγματευτικός εταίρος, ένας οικονομικός ανταγωνιστής και ένας συστημικός αντίπαλος για την Ευρωπαϊκή Ένωση», δήλωσε ο αξιωματούχος.
Αυτός ο ανταγωνισμός είναι ολοένα και πιο εμφανής στη Σερβία.
«Αυτό που έκανε η Κίνα είναι να εκμεταλλευτεί ένα πολύ συγκεκριμένο κενό: την ανάγκη του Βελιγραδίου για χρηματοδότηση υποδομών χωρίς όρους και για πολιτική κάλυψη όταν οι Βρυξέλλες ασκούν πιέσεις στο κράτος δικαίου», δήλωσε ο Μάρκο Τοντόροβιτς, ανώτερος ερευνητής στο Κέντρο Ευρωπαϊκής Πολιτικής με έδρα το Βελιγράδι.
Ωστόσο, αυτές οι εντάσεις θα μπορούσαν να αποδειχθούν επιζήμιες για τη Σερβία, όπου η ΕΕ παραμένει ο μεγαλύτερος οικονομικός δωρητής. Ακόμη και όταν το εμπόριο με την Κίνα έχει πενταπλασιαστεί από το 2013, φτάνοντας τα 9 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, η ΕΕ παραμένει επίσης ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Σερβίας, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 58% του συνολικού εμπορίου της Σερβίας.
Η έλλειψη λογοδοσίας της Κίνας
Προς το παρόν, ωστόσο, η ικανότητα της Κίνας να επενδύει σε υποδομές και τεχνολογία έχει δώσει στη Σερβία έναν τρίτο εταίρο που δεν απαιτεί μεταρρυθμίσεις.
Αυτό σημαίνει ότι η Σερβία μπορεί να εξασφαλίσει γρήγορη χρηματοδότηση για την έναρξη έργων με ελάχιστη ή καθόλου κοινοβουλευτική εποπτεία, παρακάμπτοντας τους ίδιους τους θεσμούς που η ΕΕ θέλει να μεταρρυθμίσει, σημείωσε ο Τοντόροβιτς.
Ωστόσο, αυτή η έλλειψη λογοδοσίας προκαλεί ήδη πολιτικό πλήγμα, συμβάλλοντας στην τροφοδότηση των φοιτητικών διαμαρτυριών που συγκλονίζουν τη Σερβία τους τελευταίους 17 μήνες.
Οι διαμαρτυρίες ξεκίνησαν μετά την κατάρρευση ενός κινεζικής κατασκευής τσιμεντένιου στεγάστρου σε σιδηροδρομικό σταθμό στη βόρεια πόλη Νόβι Σαντ τον Νοέμβριο του 2024, σκοτώνοντας 16 ανθρώπους και τραυματίζοντας περισσότερους. Οι διαδηλωτές υποστήριξαν ότι η κακής ποιότητας κατασκευή, που ολοκληρώθηκε βιαστικά και χωρίς επαρκή κυβερνητική εποπτεία, ευθύνεται για την τραγωδία.
Οι διαδηλωτές απαίτησαν να λογοδοτήσουν για αυτό που χαρακτήρισαν «κακή κατασκευή».
Παρά την συνεχιζόμενη έρευνα, τις απαγγελίες κατηγοριών και τις παραιτήσεις, κανείς δεν έχει καταδικαστεί μέχρι στιγμής. Εν τω μεταξύ, πάνω από 1.000 άτομα συνελήφθησαν κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων πέρυσι.
Ένας Κινέζος παράγοντας ασφαλείας
Πέρα από τον οικονομικό του ρόλο, το Πεκίνο συνεργάζεται ολοένα και περισσότερο με τη Σερβία σε πρωτοβουλίες ασφαλείας.
Η Κίνα αντιπροσώπευε το 57% των συνολικών εισαγωγών όπλων της Σερβίας μεταξύ 2020 και 2024, δήλωσε ο Τοντόροβιτς, περισσότερο από τη Ρωσία και τη Γαλλία μαζί.
Η Σερβία είναι επίσης η πρώτη χώρα στην Ευρώπη που απέκτησε το κινεζικό σύστημα αεράμυνας FK-3 . Και τον Μάρτιο του 2026, η απόκτηση από το Βελιγράδι υπερηχητικών πυραύλων αέρος-εδάφους CM-400 AKG, οι οποίοι μπορούν να τοποθετηθούν στον στόλο MiG-29, σήμανε συναγερμό σε όλη την περιοχή. Πολλοί ειδικοί θεωρούν την εξάρτηση της Σερβίας από την Κίνα ως εταίρο ασφαλείας ως μέσο για το Πεκίνο να επεκτείνει την επιρροή του στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Αυτό έχει οδηγήσει άλλες χώρες, όπως το Κοσσυφοπέδιο, την Αλβανία και την Κροατία, να αυξήσουν τις αγορές όπλων τους, συμβάλλοντας στην πυροδότηση αυτού που ορισμένοι ειδικοί αποκαλούν «κούρσα εξοπλισμών στα Βαλκάνια».
Η σχέση ξεπερνά τις αγορές όπλων.
Η Σερβία πραγματοποίησε κοινές ασκήσεις με τους Κινέζους τον Ιούλιο του 2025. Το Βελιγράδι χρησιμοποιεί επίσης εξοπλισμό επιτήρησης της Huawei στα σερβικά συστήματα ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένων περίπου 1.000 καμερών για το πρόγραμμα «Ασφαλείς Πόλεις» που χρησιμοποιείται στο Βελιγράδι και σε άλλες πόλεις. Η τεχνολογία μπορεί να χρησιμοποιήσει τεχνολογία αναγνώρισης προσώπου και παρακολούθησης πινακίδων κυκλοφορίας. Αυτό έχει προκαλέσει ανησυχίες στην κοινωνία των πολιτών και στους ακτιβιστές, ιδίως στις διαμαρτυρίες του φοιτητικού κινήματος που έχουν συγκλονίσει τη Σερβία τον τελευταίο ενάμιση χρόνο.
Τόσο οι Βρυξέλλες όσο και το ΝΑΤΟ δίνουν προσοχή σε αυτή την μεταβαλλόμενη σχέση.
«Η ανησυχία εκτείνεται και στις δύο διαστάσεις: την ενσωμάτωση της κινεζικής τεχνολογίας στις σερβικές δομές ασφαλείας και μια αμυντική αρχιτεκτονική που στρέφεται σταθερά προς έναν δυτικό στρατηγικό ανταγωνιστή», δήλωσε ο Τοντόροβιτς.
Ο Ρωσικός Μύθος
Ενώ η Ρωσία παραμένει ένας σημαντικός πολιτικός και πολιτιστικός εταίρος για τη Σερβία, δεν έχει την ίδια οικονομική ή στρατηγική θέση με την Κίνα. Η ενασχόληση της Ρωσίας με τον πόλεμο στην Ουκρανία έχει παρεμποδίσει τις επενδύσεις, παρόλο που η Σερβία δεν έχει ενταχθεί στο παράδειγμα των δυτικών εταίρων στην επιβολή κυρώσεων στη Ρωσία.
«Είναι αξιοσημείωτο ότι, μέσα σε λίγα μόνο χρόνια, η Κίνα έχει ουσιαστικά αντικαταστήσει τη Ρωσία ως ο σημαντικότερος μη δυτικός αμυντικός εταίρος της Σερβίας», δήλωσε ο Στάνισλαβ Κνέζεβιτς, ανεξάρτητος αναλυτής για την Κίνα, ο οποίος πρόσφατα έγραψε ένα άρθρο για ένα think tank με έδρα την Τσεχία σχετικά με τη σχέση Σερβίας-Κίνας.
Η Ρωσία διατηρεί την πολιτιστική της απήχηση στη Σερβία, ασκώντας επιρροή μέσω των δικτύων της Ορθόδοξης Εκκλησίας και μέσω των αντιλήψεων για πολιτισμική ομοιότητα και κοινά συμφέροντα. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι η επιρροή της δεν μειώνεται.
Η Κίνα γίνεται ολοένα και πιο πολύτιμος προστάτης, σημείωσε ο Τοντόροβιτς.
«Έχει κεφάλαιο, παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού και μια έδρα στο Συμβούλιο Ασφαλείας, και έρχεται χωρίς τη ζημιά στη φήμη που υφίσταται τώρα η Μόσχα στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες», είπε.
Τι κάνει η Ευρώπη;
Η ΕΕ έχει διχαστεί ως προς τον τρόπο χειρισμού της πολυδιάστατης προσέγγισης της Σερβίας. Από τη μία πλευρά, θεωρήθηκε διαχειρίσιμη, ιδίως επειδή ήταν σαφές ότι η ΕΕ είναι ο κύριος οικονομικός εταίρος της Σερβίας.
Ο Στέκιτς στο Ινστιτούτο Διεθνούς Πολιτικής και Οικονομικών, λέει ότι η Κίνα είναι ένας «παράγοντας που υποστηρίζει αλλά και περιπλέκει» τη διαδικασία ένταξης της Σερβίας στην ΕΕ, ανάλογα με τον τρόπο διαχείρισής της.
Ένας αξιωματούχος της ΕΕ δήλωσε στο Euractiv ότι η Σερβία πρέπει να κάνει σαφείς «στρατηγικές» επιλογές, να αποφύγει «εξαρτήσεις» που θα την απομάκρυναν από την ευρωπαϊκή της πορεία, να δεσμευτεί για την περιφερειακή σταθερότητα και μια κοινή κατανόηση των προκλήσεων ασφαλείας που αντιμετωπίζει η ήπειρος.
Πολλοί ειδικοί πιστεύουν ότι είναι καιρός η ΕΕ να επιβάλει περισσότερους όρους στη σχέση Σερβίας-ΕΕ και να προσανατολιστεί περισσότερο σε μια προσέγγιση που βασίζεται σε αξίες, αποδεικνύοντας παράλληλα ότι η διαδικασία ένταξης στην ΕΕ είναι ρεαλιστική.
Το μετρό αναμένεται να ολοκληρωθεί στις αρχές της δεκαετίας του 2030 μετά από επανειλημμένες καθυστερήσεις, μετατόπιση χρηματοδότησης και πολλαπλούς εταίρους — ένα μοντέλο που αντικατοπτρίζει την ισορροπία της Σερβίας μεταξύ ΕΕ και Κίνας.
Εν τω μεταξύ, η ΕΕ χρηματοδοτεί την ολοκλήρωση της Σερβίας, ενώ η μόχλευσή της διαβρώνεται από έναν συστημικό αντίπαλο που επεκτείνει την επιρροή του εντός ενός υποψήφιου κράτους.
(cs, cm)
ΠΕΡΙΣΣΌΤΕΡΑ ΑΠΌ ΑΥΤΉΝ ΤΗΝ ΕΝΌΤΗΤΑ
Η κλιματική αλλαγή αφαιρέθηκε από τη σύνοδο κορυφής της G7 για να κατευναστούν οι ΗΠΑ, λέει η διοργανώτρια Γαλλία
Βρετανία και Γαλλία κατέληξαν σε τριετή συμφωνία για τον τερματισμό των διελεύσεων μεταναστών
Ο Μακρόν κατηγορείται για νοθεία σε κορυφαίες κρατικές θέσεις ενόψει των εκλογών
Η ουδετερότητα «είναι συνενοχή»: Ο Ρεζά Παχλαβί καλεί την Ευρώπη να σκληρύνει τη στάση της απέναντι στην Τεχεράνη
