Τοποθετήσεις του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη κατά τη συζήτησή του με τον Πρόεδρο της Γαλλίας Emmanuel Macron, στο πλαίσιο εκδήλωσης της εφημερίδας «Καθημερινή» με θέμα «Προκλήσεις για την Ευρώπη – Ο δρόμος προς το αύριο»
Ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης συμμετείχε σε συζήτηση με τον Πρόεδρο της Γαλλίας Emmanuel Macron, στο πλαίσιο εκδήλωσης που διοργάνωσε η εφημερίδα «Καθημερινή» με θέμα «Προκλήσεις για την Ευρώπη – Ο δρόμος προς το αύριο», στη Ρωμαϊκή Αγορά Αθηνών. Τη συζήτηση συντόνισε ο Διευθυντής της «Καθημερινής», Αλέξης Παπαχελάς. Ακολουθούν οι τοποθετήσεις του Πρωθυπουργού (ανεπίσημη μετάφραση από τα αγγλικά):
Στην εισαγωγική του τοποθέτηση, αναφερόμενος στον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η Ευρώπη στην παγκόσμια σκηνή, ο Πρωθυπουργός σημείωσε:
Καταρχάς, σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, κ. Παπαχελά, και εσένα Emmanuel που δέχτηκες να πραγματοποιήσουμε αυτή τη συζήτηση σε αυτόν τον πραγματικά μοναδικό χώρο. Και πιστεύω ότι αυτή η συζήτηση και η ερώτησή σας είναι ιδιαίτερα επίκαιρες σε μια εποχή που πράγματι υπάρχει ανησυχία για την ικανότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ανταποκριθεί στις γεωπολιτικές ανακατατάξεις.
Συμφωνώ, όμως, με τον Πρόεδρο ότι αυτή η πρόκληση αποτελεί επίσης μία μοναδική ευκαιρία για την Ευρώπη, και δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η Ευρώπη σφυρηλατήθηκε μέσα από μια αλληλουχία κρίσεων. Η πορεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν ήταν ποτέ γραμμική. Υπήρξαν περίοδοι ταχείας αλλαγής και περίοδοι κατά τις οποίες δεν συνέβησαν πολλά.
Πιστεύω ότι αυτή η συγκυρία μας προσφέρει πραγματικά την ευκαιρία να αναλάβουμε δράση σε δύο μέτωπα. Το πρώτο είναι να αποδώσουμε περισσότερη ουσία στην έννοια της στρατηγικής αυτονομίας. Θα έλεγα ότι η Γαλλία και η Ελλάδα βρίσκονται στην πρώτη γραμμή αυτής της συζήτησης. Και αν κοιτάξετε την αμυντική συμφωνία που υπογράφηκε το 2021, ήταν ουσιαστικά η πρώτη σαφής απόδειξη του τι εννοούμε με τον όρο «συνεργασία μεγάλης κλίμακας». Τότε ήμασταν μόνο οι δύο μας. Αύριο, βέβαια, θα ανανεώσουμε αυτή τη συμφωνία.
Πιστεύω όμως ότι υπάρχει μια καλύτερη κατανόηση ότι πρέπει να αναλάβουμε μεγαλύτερο μερίδιο της ευθύνης ως προς την άμυνα. Αυτό σημαίνει μεγαλύτερες δαπάνες αλλά και με πιο έξυπνο τρόπο, την επίτευξη οικονομιών κλίμακας και παράλληλα να ενθαρρύνουμε το οικοσύστημα των νεοφυών επιχειρήσεων στον τομέα της άμυνας να αναπτυχθεί πραγματικά, σε μια εποχή που το πεδίο της μάχης μεταβάλλεται ριζικά.
Η δεύτερη πρόκληση, ασφαλώς, είναι η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς μας. Η έκθεση Draghi, την οποία διαβάσαμε και επικροτήσαμε όλοι, πιστεύω ότι παρουσιάζει μια αρκετά ακριβή διάγνωση των προβλημάτων αλλά και των ευκαιριών που έχουμε ως ενωμένη ήπειρος.
Είμαστε μια μεγάλη αγορά, είμαστε μια μεγάλη εμπορική δύναμη, μπορούμε να κάνουμε πολύ περισσότερα σε μεγάλη κλίμακα, αλλά πρέπει να αντιμετωπίσουμε ζητήματα που σχετίζονται με την ενιαία αγορά, που σχετίζονται με την ενέργεια. Έχουμε μια εντελώς κατακερματισμένη αγορά ενέργειας. Πρέπει να γίνουμε πολύ πιο ανταγωνιστικοί στον τομέα της ενέργειας. Πρέπει να περάσουμε από τα λόγια στα έργα όσον αφορά την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, να κινητοποιήσουμε ιδιωτικά κεφάλαια προκειμένου να επενδύσουν στην οικονομία μας.
Και θα έλεγα ότι στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπάρχει μια γενική κατανόηση ότι αυτές είναι αποδεκτές αρχές, οπότε τώρα πρέπει να περάσουμε από τη συμφωνία για το τι πρέπει να κάνουμε στην εφαρμογή αυτών των πολιτικών.
Πιστεύω ότι τα επόμενα χρόνια θα είναι πραγματικά καθοριστικής σημασίας για την Ευρώπη. Σήμερα συζητήσαμε για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, για το πόσα χρήματα μπορούμε να διαθέσουμε γι’ αυτούς τους φιλόδοξους στόχους. Πιστεύω ότι θα έχουμε μια δύσκολη συζήτηση ώστε να πείσουμε ίσως τους πιο δημοσιονομικά συντηρητικούς φίλους μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ότι πρέπει να κινητοποιήσουμε και ευρωπαϊκούς πόρους, όχι μόνο εθνικούς, για την υλοποίηση αυτών των στόχων.
Θα ήθελα όμως να ολοκληρώσω την πρώτη μου τοποθέτηση λέγοντας ότι είχαμε μια παρόμοια συζήτηση το 2020, όταν πολλές χώρες, θυμάμαι η Angela Merkel ήταν αντίθετη στο NextGenerationEU μέχρι που άλλαξε γνώμη και συνειδητοποίησε ότι αυτή είναι πραγματικά η κατάλληλη στιγμή για να κινητοποιηθούν οι ευρωπαϊκοί πόροι προκειμένου να αντιμετωπιστούν αυτές οι προκλήσεις.
Επομένως, πιστεύω ότι μας περιμένει απαιτητική δουλειά τους επόμενους μήνες, αλλά παραμένω αρκετά αισιόδοξος ότι, σε αυτό το σημείο καμπής, η Ευρώπη έχει να διαδραματίσει έναν πολύ πιο σημαντικό ρόλο. Και αυτό είναι κάτι που κατανοεί τόσο το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο όσο και, πιστεύω, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Το κατανοεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Βέβαια, η Ευρώπη δεν κινείται πάντα με τους ρυθμούς που πολλοί προσδοκούν. Όταν όμως κινείται, μπορεί να κάνει μεγάλα βήματα.
Ερωτηθείς για το ζήτημα της υπερβολικής ρύθμισης στην Ευρώπη, αν αυτό μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο για την ανταγωνιστικότητα, αλλά και αν οι πολιτικοί μπορούν να επικοινωνήσουν με τους πολίτες ώστε να αντιμετωπίσουν τα προβλήματά τους, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επισήμανε:
Καταρχάς, επιτρέψτε μου να αναπτύξω περαιτέρω αυτό που είπε ο Emmanuel σχετικά με τη ρύθμιση, διότι αποτελεί και μια έμμεση απάντηση σε αυτό που μόλις με ρωτήσατε. Το «28ο καθεστώς», η ιδέα ότι μπορεί να υπάρχει ένα ενιαίο νομικό πλαίσιο που να ισχύει για τις νεοφυείς επιχειρήσεις και μέσω του οποίου να μπορούν να λειτουργούν σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, ήταν μια πρόταση του Enrico Letta, κάτι που υποστηρίξαμε με ενθουσιασμό και που θα γίνει πραγματικότητα πολύ σύντομα. Αυτό είναι ένα παράδειγμα, θα έλεγα, έξυπνης απορρύθμισης, αλλά και ρύθμισης σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Είμαι ένθερμος υποστηρικτής του να επιλέγουμε έξυπνα τις ρυθμιστικές μας μάχες έναντι των ΗΠΑ. Και συμφωνώ απόλυτα με τον Emmanuel, υπάρχουν δύο τομείς που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή. Ο πρώτος είναι η προστασία των παιδιών και των εφήβων από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το εθιστικό scrolling.
Προσδοκώ ότι η δυναμική που έχει δημιουργηθεί σε εθνικό επίπεδο θα μεταφερθεί πολύ σύντομα και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Πιστεύω ότι πρέπει να στείλουμε ένα πολύ σαφές μήνυμα και στις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας ότι υπάρχουν ορισμένα πράγματα που υπερβαίνουν τα όρια, ότι δεν μπορούν να κερδίζουν χρήματα «αιχμαλωτίζοντας» την προσοχή των παιδιών μας, επειδή γνωρίζουμε ότι αυτό είναι επιζήμιο για την ψυχική τους υγεία.
Η δεύτερη μάχη την οποία θα δώσουμε είναι η διαφύλαξη του δημόσιου χώρου. Όταν οι πολίτες συζητούσαν στην αρχαία Αθήνα, ακόμα και τότε υπήρχαν ψευδείς ειδήσεις, υπήρχαν φήμες, έπρεπε να αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις του λαϊκισμού. Αυτό που συμβαίνει τώρα, όμως, ξεκάθαρα καθίσταται ανεξέλεγκτο.
Επομένως, η θέσπιση κατάλληλων κανόνων όσον αφορά τη δημόσια σφαίρα, ακόμη και όσον αφορά την ανωνυμία, η αντιμετώπιση του ζητήματος της τεχνητής νοημοσύνης και των deepfakes, που ήδη απασχολούν τη συζήτησή μας, αυτά θα αποτελέσουν μεγάλη πρόκληση για όλους μας, ειδικά για όσους θα έχουν εκλογικές αναμετρήσεις στο προσεχές μέλλον.
Τώρα, όσον αφορά την ερώτησή σας, πιστεύω ότι πρέπει να έχουμε επίγνωση, με σαφήνεια, του τι προσδιορίζουν οι πολίτες ως το κύριο μέλημά τους. Εάν η κύρια ανησυχία τους είναι το προσιτό κόστος ζωής -που πράγματι είναι, το υψηλό επίπεδο των τιμών-, πρέπει να θέσουμε το πλαίσιο της συζήτησής μας μέσα από αυτό το πρίσμα. Πρέπει να εξηγήσουμε στους πολίτες ότι η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας σημαίνει καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας, ότι το ελεύθερο εμπόριο συνεπάγεται χαμηλότερες τιμές, ότι η ύπαρξη μιας λειτουργικής αγοράς θα προωθήσει την ευημερία της Ευρώπης, σε σημείο που θα μπορούμε να συνεχίσουμε να χρηματοδοτούμε το μοναδικό ευρωπαϊκό κράτος κοινωνικής πρόνοιας.
Πιστεύω λοιπόν ότι έχετε δίκιο στο να μην γίνονται αυτές οι συζητήσεις υπερβολικά τεχνικές, να μην χρησιμοποιείται η παραδοσιακή ορολογία των Βρυξελλών, αλλά να εξηγείται στους πολίτες γιατί, για παράδειγμα, μια συμφωνία ελεύθερου εμπορίου μπορεί να είναι ευεργετική για τους παραγωγούς ελαιολάδου μας, διότι ανοίγει η αγορά της Ινδίας παραδείγματος χάρη, και έτσι θα προωθηθούν οι εξαγωγές. Γιατί, επίσης, η στήριξη του οικοσυστήματος των νεοφυών επιχειρήσεων θα σημαίνει την επιστροφή Γάλλων ή Ελλήνων, νεαρών Ελλήνων από τις ΗΠΑ, για να εργαστούν και να δημιουργήσουν θεμελιώδη μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης στην Ευρώπη, επειδή αυτό σημαίνει καλύτερους μισθούς, μεγαλύτερη παραγωγικότητα.
Επομένως, είναι κρίσιμο να γίνει η σύνδεση μεταξύ του σημαίνει η αύξηση της παραγωγικότητας στο μακροοικονομικό επίπεδο και του νοήματος που έχει για τους απλούς ανθρώπους. Το έχουμε συζητήσει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Δεν σημαίνει κάτι όταν μιλάμε για την παραγωγικότητα αυτή καθαυτή. Οι πολίτες σήμερα δυσκολεύονται με τις τιμές και η απάντηση σε αυτό είναι καλύτεροι μισθοί, χαμηλότεροι φόροι. Αλλά αυτό μπορείς να το πετύχεις μόνο αν βελτιώσεις την παραγωγικότητα.
Σε ερώτηση για τη διαφωνία Γαλλίας-Γερμανίας όσον αφορά στην ανάπτυξη ενός νέου ευρωπαϊκού μαχητικού αεροσκάφους (FCAS) και τις γενικότερες καθυστερήσεις και ενδοιασμούς στους κόλπους της ΕΕ, ο Πρωθυπουργός ανέφερε:
Εμείς δεν κατασκευάζουμε μαχητικά αεροσκάφη. Απλώς τα αγοράζουμε. Θα θέλαμε απλώς να συμμετέχουμε περισσότερο σε αυτό το έργο.
Αυτό είναι ένα πολύ καλό παράδειγμα εξορθολογισμού των προμηθειών μας και επίτευξης καλύτερων τιμών. Με τη συμβολή των ελληνικών ναυπηγείων, τα οποία μπορούν να συνεισφέρουν ακόμη περισσότερο. Πιστεύω ότι αποτελεί ένα πολύ καλό παράδειγμα του τι εννοούμε με τον εξορθολογισμό των προδιαγραφών και την επίτευξη οικονομιών κλίμακας.
Αναφέρατε το παράδειγμα της Airbus, και πιστεύω ότι είναι εύστοχο. Το πρόβλημα είναι ότι οι κανόνες μας για τις συγχωνεύσεις εστίαζαν αποκλειστικά στην ενιαία αγορά. Έτσι, προσπαθήσαμε να αποτρέψουμε τις εταιρείες από το να γίνουν υπερβολικά μεγάλες, ώστε να μην αποκτούν πλεονέκτημα έναντι άλλων ευρωπαϊκών «παικτών». Αυτή η λογική είναι πλέον εντελώς ξεπερασμένη, τουλάχιστον σε ορισμένους τομείς. Θυμάστε μια γνωστή συγχώνευση στον τομέα των σιδηροδρόμων που τελικά δεν υλοποιήθηκε, επειδή η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκείνη την εποχή θεώρησε ότι αποτελούσε απειλή για την ενιαία αγορά.
Τώρα όμως ανταγωνιζόμαστε με ισχυρές δυνάμεις. Την Κίνα, η οποία, όπως είπε ο Πρόεδρος, επιδοτεί σε μεγάλο βαθμό μια σειρά από τομείς και επεκτείνεται στη βιομηχανία υψηλής τεχνολογίας. Και πρέπει να κατανοήσουμε πλήρως ότι ο συνδυασμός της τεχνητής νοημοσύνης και της ρομποτικής στην κλίμακα που βλέπουμε στην Κίνα αποτελεί κολοσσιαία απειλή για ολόκληρο τον μεταποιητικό μας κλάδο, όχι μόνο στους τομείς στους οποίους σήμερα υπάρχει ανταγωνισμός από την πλευρά των Κινέζων. Πρέπει λοιπόν να το έχουμε αυτό υπόψη μας.
Άρα, να αλλάξουμε τους κανόνες συγχωνεύσεων και να δείξουμε μεγαλύτερη γενναιοδωρία προς ευρωπαϊκούς «πρωταθλητές». Για παράδειγμα, είμαστε μια χώρα μεσαίου μεγέθους, όταν η Euronext ήρθε και ήθελε να αγοράσει το χρηματιστήριό μας, η κυβέρνηση ήταν θετικά διακείμενη, γιατί κατανοούμε ότι πρέπει να υπάρξει ένταξη σε μεγαλύτερες εταιρείες για να επιτύχουμε οικονομίες κλίμακας.
Και όσον αφορά το μαχητικό αεροσκάφος επόμενης γενιάς, ελπίζω πραγματικά ότι θα βρείτε έναν τρόπο να το διευθετήσετε με τους Γερμανούς. Διότι μου φαίνεται αδιανόητο, δεδομένου ότι θέλουμε να συμμετέχουμε σε αυτό το έργο, να κληθούμε να επιλέξουμε μεταξύ δύο μαχητικών αεροσκαφών 6ης γενιάς, δεν έχουμε την πολυτέλεια στην Ευρώπη για κάτι τέτοιο. Έχω λοιπόν πλήρη εμπιστοσύνη στον Emmanuel (Macron) και τον Friedrich (Merz), γιατί γνωρίζω ότι αντιμετωπίζουν το θέμα πολύ σοβαρά. Υπάρχουν οι εταιρείες, ασφαλώς, η Airbus, η Dassault, η συνεργασία δεν είναι πάντα εύκολη, αλλά πραγματικά πιστεύω ότι πρέπει να ασκηθεί πίεση. Πρέπει να υπάρξει ένα μαχητικό 6ης γενιάς.
Αναφερόμενος στις αμυντικές δαπάνες και στη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής στην ΕΕ, ο Κυριάκος Μητσοτάκης τόνισε:
Επιτρέψτε μου να προσθέσω ότι υπάρχει επίσης μια πολιτική, μια βαθιά πολιτική διάσταση σε αυτό. Πιστεύω ότι ο Πρόεδρος Trump, με τον δικό του τρόπο, είχε δίκιο το 2017 όταν είπε ότι η Ευρώπη δεν κάνει αρκετά στον τομέα της άμυνας. Η Ελλάδα αποτελούσε πιθανώς μια εξαίρεση όσον αφορά τις δαπάνες της ως ποσοστό του ΑΕΠ, για δικούς μας εθνικούς λόγους. Αλλά η αλήθεια είναι ότι δαπανούμε πολύ περισσότερα τώρα.
Υπάρχει όμως μια επιπλέον διάσταση, που υπερβαίνει τη βιομηχανική συνεργασία, και αυτή αφορά τη δέσμευσή μας να υποστηρίξουμε τους Ευρωπαίους συμμάχους σε περίπτωση πιθανής απειλής. Αυτό που κάναμε στην Κύπρο άλλαξε τα δεδομένα, διότι ουσιαστικά ανταποκριθήκαμε στο αίτημα ενός κράτους μέλους που δέχτηκε επίθεση, και στην πράξη θέσαμε σε εφαρμογή το Άρθρο 42, παράγραφος 7 των συνθηκών, ένα άρθρο για το οποίο κανείς δεν μιλούσε μέχρι πριν από λίγα χρόνια.
Έχουμε ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής στις συνθήκες μας, και αυτό αποτελεί ευρωπαϊκή μας ευθύνη. Ποτέ δεν μιλούσαμε γι’ αυτή επειδή πιστεύαμε ότι το ΝΑΤΟ το κάλυπτε αυτό. Φυσικά, το ΝΑΤΟ είναι παρόν και το Άρθρο 5 αποτελεί ένα αξιόπιστο αποτρεπτικό μέσο. Αλλά τι γίνεται με τις χώρες που δεν είναι μέλη του ΝΑΤΟ, όπως η Κύπρος;
Πρόκειται λοιπόν για μία ευκαιρία να στείλουμε επίσης ένα μήνυμα ότι πρέπει να λάβουμε το Άρθρο 42 πολύ πιο σοβαρά. Οφείλουμε να εξετάσουμε το παράδειγμα της Κύπρου, να σκεφτούμε τι θα μπορούσε να συμβεί σε μια άλλη περίπτωση, να πραγματοποιήσουμε ασκήσεις για το τι θα σήμαινε σε περίπτωση που καλούμασταν να προσφέρουμε ξανά υποστήριξη σε μια ευρωπαϊκή χώρα υπό απειλή.
Πρόκειται, επομένως, για μια πολιτική δήλωση ότι δεν βασιζόμαστε αποκλειστικά στο ΝΑΤΟ. Είμαστε και οι δύο μέλη του ΝΑΤΟ, αλλά δεν βασιζόμαστε μόνο σε αυτό, υπάρχει και μια ισχυρότερη ευρωπαϊκή διάσταση. Και, παρεμπιπτόντως, πιστεύω ότι αυτό είναι επίσης θετικό για το ΝΑΤΟ. Πιστεύω ότι η εξεύρεση εκ νέου μιας ισορροπίας στη σχέση με τις ΗΠΑ θα είναι αναπόφευκτα αποτέλεσμα μιας ισχυρότερης Ευρώπης. Διαφορετικά, η σχέση θα είναι άνιση και θα δεχόμαστε πιέσεις χωρίς να είμαστε σε θέση να υποστηρίξουμε και να υπερασπιστούμε τις θέσεις μας.
Ερωτηθείς για τις σχέσεις της Ευρώπης με τις ΗΠΑ και την Κίνα και το εάν η Ευρώπη μπορεί να αντιμετωπίσει την Κίνα χωρίς τις ΗΠΑ, ο Πρωθυπουργός ανέφερε:
Θα υιοθετήσω μια ελαφρώς διαφορετική προσέγγιση. Το ζήτημα αυτό έχει συζητηθεί πολλές φορές στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο: αν η σημερινή αμερικανική κυβέρνηση αποτελεί ουσιαστικά συνέχεια προηγούμενων κυβερνήσεων οι οποίες μας είχαν ήδη στείλει σαφή μηνύματα ότι έθεταν τα αμερικανικά συμφέροντα ως απόλυτη προτεραιότητα ή αν πρόκειται για κάτι μάλλον μοναδικό, που ενδεχομένως θα μπορούσε να αλλάξει στο μέλλον. Πιστεύω ότι, εν τέλει, οι αξίες, οι ιστορικοί δεσμοί έχουν σημασία και η ιστορία είναι σημαντική. Το γεγονός ότι η διατλαντική σχέση έχει αντέξει και έχει δημιουργήσει ουσιαστικά τη μεταπολεμική τάξη, η οποία έχει αποβεί προς όφελος τόσο των ΗΠΑ όσο και της Ευρώπης, είναι σίγουρα κάτι που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε εύκολα.
Πιστεύω επίσης ότι η απειλή από την Κίνα, όσον αφορά την ικανότητά της να κυριαρχεί ταχύτατα σε διάφορους τομείς και να ασκεί πίεση στη δική μας βιομηχανική βάση, είναι οπωσδήποτε πραγματική. Επομένως, βλέπω δυνατότητες για περαιτέρω αμοιβαία επωφελή συνεργασία με τις ΗΠΑ, ακόμα κι αν αυτό φαίνεται δύσκολο και περίπλοκο υπό την παρούσα κυβέρνηση.
Συμφωνώ, όμως, απόλυτα ότι πρέπει να αποφασίσουμε ποιοι είναι οι βασικοί τομείς στους οποίους πρέπει να επενδύσουμε σημαντικά δημόσια και ιδιωτικά κεφάλαια αν θέλουμε να διατηρήσουμε την ανταγωνιστικότητά μας και τη στρατηγική μας αυτονομία.
Δεν έχουμε μιλήσει για την ενέργεια, αλλά πιστεύω ότι η ενέργεια είναι απολύτως κρίσιμη για την ευημερία της βιομηχανίας μας. Αρκεί να δει κανείς τις τρέχουσες τιμές της ενέργειας. Είναι αδύνατο για την Ευρώπη και την ευρωπαϊκή βιομηχανία να είναι ανταγωνιστικές με αυτές τις τιμές. Φυσικά, γνωρίζουμε την ιστορία. Εξαρτιόμασταν από το ρωσικό φυσικό αέριο, ήταν βολικό, ειδικά για ορισμένες χώρες, αλλά αυτό δεν ισχύει πλέον. Επομένως, πρέπει να είμαστε αρκετά ρεαλιστές, ανενδοίαστα πραγματιστές ως προς πού πρέπει να επενδύσουμε.
Συμμετείχα σε συνέδριο που διοργάνωσε ο Emmanuel για την πυρηνική ενέργεια. Είναι ασύλληπτο -και δεν είμαστε χώρα που διαθέτει πυρηνική ενέργεια για πολιτική χρήση- αλλά όταν κοιτάζω την Ευρώπη και την ικανότητά μας να παράγουμε ηλεκτρική ενέργεια φθηνά, βλέπω έναν συνδυασμό ανανεώσιμων πηγών και ενέργειας βασικού φορτίου. Και αν θέλουμε να μειώσουμε την έκθεση στο φυσικό αέριο, το οποίο δεν μπορούμε να παράγουμε σε μεγάλη κλίμακα στην Ευρώπη, και φυσικά θέλουμε να απομακρυνθούμε από τον άνθρακα -κάτι που, παρεμπιπτόντως, έχουμε ήδη κάνει στην Ελλάδα-, η μόνη λύση είναι να επενδύσουμε στην πυρηνική ενέργεια. Και είχαμε πυρηνική ενέργεια. Η Γαλλία κατασκεύασε δεκάδες πυρηνικούς αντιδραστήρες, αλλά σταματήσαμε σε κάποιο σημείο.
Συνεπώς, αυτές είναι οι επιλογές που πρέπει να κάνουμε, και πρέπει να βάλουμε τις «μάρκες» μας σε κάποια μεγάλα εγχειρήματα. Δεν μπορούμε να ασχολούμαστε με τα πάντα. Αυτό είναι απλώς ένα παράδειγμα από αυτούς τους τομείς: ο κβαντικός χώρος, μια συγκεκριμένη πτυχή της τεχνητής νοημοσύνης, επειδή ίσως είναι δύσκολο να ανταγωνιστούμε τα θεμελιώδη μοντέλα.
Για το εάν οι σχέσεις Ευρώπης-ΗΠΑ θα επανέλθουν σε κατάσταση «business as usual» εφόσον στο μέλλον εκλεγεί ένας πιο «προβλέψιμος» Πρόεδρος των ΗΠΑ, ο Κυριάκος Μητσοτάκης τόνισε:
Συμφωνώ (σ.σ. με τον Πρόεδρο Macron) και πιστεύω ότι πρέπει επίσης να έχουμε επίγνωση του γεγονότος ότι ο κόσμος δεν περιορίζεται στην Ευρώπη, στις ΗΠΑ και στην Κίνα. Ας δούμε τις ευκαιρίες που έχουμε όσον αφορά τη δημιουργία μιας εταιρικής σχέσης με την Ινδία. Ας δούμε τον ρόλο που μπορούμε να διαδραματίσουμε -ο Emmanuel το ανέφερε στις εισαγωγικές του παρατηρήσεις- στον Κόλπο, όπου πλέον θεωρούμαστε αξιόπιστοι εταίροι, σε μια εποχή που αυτές οι χώρες δεν μπορούν να εμπιστευτούν τις ΗΠΑ όπως ίσως τις εμπιστεύονταν πριν από δύο μήνες.
Υπάρχει δυνατότητα συνεργασίας με χώρες όπως ο Καναδάς, η Αυστραλία και οι δημοκρατίες της νοτιοανατολικής Ασίας. Υπάρχει, λοιπόν, μια ιστορία εδώ που δεν λέει ότι είμαστε μόνοι, ότι «υπάρχουν μόνο η Ευρώπη, οι ΗΠΑ και η Κίνα», αλλά να σφυρηλατήσουμε τέτοιες συνεργασίες που βασίζονται σε αρχές και συμφέροντα, βεβαίως. Βασίζονται στο ελεύθερο εμπόριο, στο κράτος δικαίου, στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας, ένα ιδιαίτερα κρίσιμο θέμα σήμερα και τόσο σημαντικό για εμάς, ως μία από τις μεγαλύτερες ναυτικές δυνάμεις.
Πιστεύω, λοιπόν, ότι έχουμε την ευκαιρία να κοιτάξουμε πέρα από τα όρια της Ευρώπης και να δημιουργήσουμε νέες ισχυρές συμμαχίες, οι οποίες θα οδηγήσουν de facto σε έναν πιο πολυπολικό κόσμο, με διαφορετικούς πόλους διαφορετικής ισχύος. Αυτή όμως είναι μια σημαντική διάσταση στην οποία πρέπει να εργαστούμε.
Ερωτηθείς τι θα άλλαζε στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα, εάν μπορούσε να κάνει μία αλλαγή:
Μπορεί να φαίνεται ασήμαντο και τετριμμένο να επιστρέφω σε θέματα που έχουμε ήδη συζητήσει, αλλά όλες οι απαντήσεις βρίσκονται στην έκθεση Draghi.
Ένα πράγμα; Ενέργεια. Να διασφαλίσουμε ότι διαθέτουμε μια πραγματική ενεργειακή ένωση με χαμηλές τιμές ενέργειας σε ολόκληρη την Ένωση, να επενδύσουμε σε δίκτυα μεταφοράς, να επενδύσουμε στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, να επενδύσουμε στην πυρηνική ενέργεια και να διασφαλίσουμε ότι διαθέτουμε ενέργεια για τη βιομηχανία με ανταγωνιστικούς όρους.
Κληθείς να επιλέξει έναν λόγο για τον οποίο μπορούμε να αισιοδοξούμε για το μέλλον της Ευρώπης ο Κυριάκος Μητσοτάκης σημείωσε:
Εάν σας έβαζα σε ένα αεροπλάνο χωρίς να γνωρίζετε τον προορισμό και προσγειωνόσασταν σε μία ευρωπαϊκή πρωτεύουσα, αμέσως θα καταλαβαίνατε ότι βρίσκεστε την Ευρώπη. Υπάρχει κάτι στον τρόπο ζωής μας που μας καθιστά ελκυστικούς. Γιατί άνθρωποι θέλουν να έρχονται στην Ευρώπη; Φυσικά υπάρχουν ζητήματα ως προς το να διασφαλίσουμε ότι ο τρόπος ζωής μας είναι διατηρήσιμος. Έχουμε γενναιόδωρο κοινωνικο μοντέλο, δωρεάν υπηρεσίες υγείας, λιγότερη ανισότητα. Έχουμε ακόμη περισσότερη ανισότητα απ’ ό,τι θα έπρεπε, αλλά έχουμε λιγότερη από τις ΗΠΑ και πιθανόν την Κίνα. Συνεπώς, μας αρέσει αυτό που έχουμε. Είμαστε ευτυχείς στην Ευρώπη, με τον ευρωπαϊκό τρόπο ζωής. Το ζητούμενο είναι να διασφαλίσουμε ότι αυτός ο ευρωπαϊκός τρόπος ζωής είναι διατηρήσιμος.
Μετέχω στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επί επτά χρόνια, ο Emmanuel επί εννέα χρόνια. Έχουμε λάβει πολύ μεγάλες αποφάσεις: Covid, NextGenerationEU, Ουκρανία. Η Ουκρανία δεν θα βρισκόταν στη θέση όπου είναι σήμερα εάν δεν είχε την υποστήριξη της Ευρώπης. Θα είχε χάσει τον πόλεμο εάν δεν είχε την Ευρώπη. Το ίδιο μπορεί να ισχύει για τις ΗΠΑ, αλλά ισχύει με βεβαιότητα για την Ευρώπη.
Συνεπώς, έχουμε λάβει πολύ σημαντικές αποφάσεις και απλά χρειάζεται να διδαχθούμε από σημαντικές μορφές της ιστορίας. Κι όταν έρχεται η ώρα, όταν «χτυπά» η κρίση και καταλαβαίνουμε ότι δεν έχουμε χρονικά περιθώρια, λαμβάνουμε τις σωστές αποφάσεις.
Είμαι σίγουρος ότι αυτό θα συμβεί ξανά στις διαπραγματεύσεις για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο και τις δημοσιονομικές δυνατότητες. Αυτό που χρειάζεται είναι να εφαρμόσουμε την φιλόδοξη ατζέντα για την οποία μιλήσαμε σήμερα.
