Η Ισλανδία επέστρεψε στην πόρτα της Ευρώπης. Οι ψηφοφόροι αποφασίζουν τώρα αν θα την χτυπήσουν ή αν θα φύγουν.
Θα γίνει το Ρέικιαβικ μια από τις πρωτεύουσες της ΕΕ; / Φωτογραφία: Unsplash
Το πολυαναμενόμενο δημοψήφισμα είναι εδώ. Το Σάββατο, οι Ισλανδοί θα ψηφίσουν για το εάν η χώρα τους πρέπει να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με την ΕΕ μετά από περισσότερο από μια δεκαετία. Οι Βρυξέλλες έχουν ήδη σηματοδοτήσει ότι η πόρτα τους είναι ορθάνοιχτη: η Ισλανδία θα μπορούσε να γίνει μέλος έως το 2028.
Το ερώτημα ακούγεται αρκετά απλό: Πρέπει η Ισλανδία να ανοίξει ξανά τις ενταξιακές συνομιλίες με την Ευρωπαϊκή Ένωση; Η απάντηση θα είναι είτε ναι είτε όχι. Αυτό που ακολουθεί είναι μάλλον πιο περίπλοκο.
Καταρχάς, το δημοψήφισμα του Σαββάτου δεν είναι μια ψήφος υπέρ της ένταξης στην ΕΕ. Ένα «ναι» απλώς θα άνοιγε τον δρόμο για νέες διαπραγματεύσεις. Εάν αυτές οι συνομιλίες τελικά οδηγήσουν σε μια συνθήκη προσχώρησης, οι Ισλανδοί θα ψηφίσουν για την ίδια την ένταξη σε ένα δεύτερο δημοψήφισμα.
Ούτε θα ήταν ένα εντελώς νέο ξεκίνημα. Η Ισλανδία ανακοίνωσε το 2015 ότι δεν ήθελε πλέον να θεωρείται υποψήφια χώρα, αλλά ποτέ δεν απέσυρε επίσημα την αίτησή της για ένταξη. Ως εκ τούτου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι η διαδικασία προσχώρησης έχει ανασταλεί και όχι οριστικά κλείσει.
Μπορεί να σας ενδιαφέρει
Πολύ κοντά για να καλέσω
Η πρόωρη ψηφοφορία για όσους δεν μπόρεσαν να συμμετάσχουν στο δημοψήφισμα του Σαββάτου ξεκίνησε στις 27 Ιουλίου. Η προσέλευση ήταν σημαντική. Περισσότεροι από 40.000 ψηφοφόροι είχαν ήδη ψηφίσει , σύμφωνα με τον Sigríður Kristinsdóttir, περιφερειακό επίτροπο της περιοχής του Ρέικιαβικ.
Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν σταθερά μια εξαιρετικά αμφίρροπη αναμέτρηση. Μια δημοσκόπηση της Maskína που δημοσιεύθηκε την Τρίτη έδωσε στους υποστηρικτές της επανέναρξης των συνομιλιών μόνο ένα οριακό προβάδισμα: 51,3% έναντι 48,7%. Μια δημοσκόπηση στις αρχές Αυγούστου από την εταιρεία συμβούλων Gallup έδωσε και στις δύο πλευρές ακριβώς το 46%, με το 8% να παραμένει αναποφάσιστο. Αυτό υπόσχεται ένταση μέχρι την καταμέτρηση της τελικής ψηφοφορίας.
Υπάρχει ένα άλλο ενδιαφέρον παράδοξο στην καρδιά της προεκλογικής εκστρατείας. Όταν οι ψηφοφόροι ερωτώνται άμεσα για την ένταξη στην ΕΕ, η ισορροπία μετατοπίζεται ελαφρώς προς το «όχι». Τουλάχιστον για ορισμένους Ισλανδούς, δεν πρόκειται στην πραγματικότητα για την ένταξη στην ΕΕ. Πρόκειται για το να μάθουμε τι υπάρχει στο τραπέζι - τι θα σήμαινε στην πραγματικότητα η ένταξη και ποιους όρους θα μπορούσε να διαπραγματευτεί το Ρέικιαβικ.
«Διατηρεί την προαιρετικότητα: θέλετε την επιλογή να δείτε πώς μοιάζει η συμφωνία;» δήλωσε νωρίτερα ο Ισλανδός πρωθυπουργός Κριστρούν Φροσταντότιρ. Η Σοσιαλδημοκρατική Συμμαχία της είναι μία από τις κύριες δυνάμεις εντός του κυβερνώντος συνασπισμού που υποστηρίζει την επιστροφή στις ενταξιακές συνομιλίες.
Η Ισλανδία έχει ήδη φτάσει στα μισά του δρόμου.
Και εδώ ακριβώς διαφέρει η κατάσταση της Ισλανδίας από εκείνη των περισσότερων χωρών που επιδιώκουν την ένταξή τους. Είναι μέρος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και έχει πρόσβαση στην ενιαία αγορά. Είναι επίσης μέλος της Σένγκεν και εφαρμόζει ήδη τους ευρωπαϊκούς κανόνες σε πολλούς τομείς. Ωστόσο, δεν έχει θέση στο τραπέζι όταν θεσπίζονται αυτοί οι κανόνες.
Ο πρώην πρόεδρος της Ισλανδίας Γκούντι Θ. Γιόχανεσον έχει επίσης επισημάνει αυτήν την αντίφαση. Η κυριαρχία, υποστηρίζει, δεν αφορά απλώς την ικανότητα λήψης των δικών σου αποφάσεων. Πρόκειται επίσης για το να έχεις λόγο στις αποφάσεις που δεν μπορείς να λάβεις μόνος σου. «Η Ισλανδία δεν είναι κυρίαρχο και ανεξάρτητο έθνος παρά τη διεθνή συνεργασία που έχουμε αναλάβει, αλλά μάλλον εξαιτίας αυτής», είπε.
Ένα ακόμη ισχυρότερο μήνυμα ήρθε απευθείας από τις Βρυξέλλες. Η Επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος δήλωσε την Τρίτη σε συνέδριο Ευρωπαίων πρεσβευτών στο Ζάγκρεμπ ότι η Ισλανδία θα μπορούσε να ολοκληρώσει τη διαδικασία ένταξης έως το 2028 εάν ανοίξουν ξανά οι συνομιλίες. «Ήδη μέρος της ενιαίας αγοράς, θα μπορούσε να ολοκληρώσει τις διαπραγματεύσεις ένταξης σε ένα έως δύο χρόνια από τώρα», σημείωσε .
Η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μετσόλα, έκανε παρόμοια δήλωση νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, τονίζοντας ότι η διεύρυνση της ΕΕ δεν ήταν μια πράξη φιλανθρωπίας. «Είναι μια επιλογή win-win για τις χώρες που βρίσκονται στην ΕΕ και για τις χώρες που θέλουν να ενταχθούν σε εμάς», δήλωσε στη Σύνοδο Κορυφής του Ρίμινι το 2026.
Για ένα νησιωτικό έθνος με λίγο πάνω από 400.000 κατοίκους, το δημοψήφισμα του Σαββάτου αντιπαραθέτει δύο οράματα κυριαρχίας: τον έλεγχο των δικών σας αποφάσεων και την ικανότητα να επηρεάζετε τις αποφάσεις που λαμβάνονται από ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό σύνολο.
Τα ψάρια παραμένουν το μεγαλύτερο εμπόδιο
Αν το «ναι» κερδίσει, κανένα από αυτά τα ζητήματα δεν θα διευθετηθεί εν μία νυκτί. Το αντίθετο μάλιστα. Απλώς θα επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Και ένα ζήτημα είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα είναι πιο ευαίσθητο για την Ισλανδία από οποιοδήποτε άλλο: η αλιεία .
Οι Ισλανδοί πολιτικοί έχουν επανειλημμένα δηλώσει ότι θέλουν να διατηρήσουν τον πλήρη έλεγχο των αλιευτικών τους πόρων. Η υπουργός Εξωτερικών Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir έχει μάλιστα χαράξει μια σκληρή γραμμή: Η Ισλανδία, λέει, δεν θα υπογράψει συμφωνία εκτός εάν εγγυάται «πλήρη κυριαρχία και έλεγχο» επί της αλιείας.
Αυτό δεν αφορά μόνο την οικονομία. Η αλιεία είναι συνυφασμένη με τον ισλανδικό πολιτισμό, την παράδοση και την εθνική ταυτότητα. Το ερώτημα, λοιπόν, είναι πόσο ευέλικτες θα μπορούσαν να είναι οι Βρυξέλλες αν θέλουν πραγματικά την Ισλανδία στο πλευρό τους.
Έχει αλλάξει ο Τραμπ τη συζήτηση για την ΕΕ στην Ισλανδία;
Οι ισχυρισμοί του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με τη Γροιλανδία και την αυξανόμενη στρατηγική σημασία της Αρκτικής έχουν αλλάξει το περιβάλλον ασφαλείας στο οποίο κάνει την επιλογή της η Ισλανδία. Η Ισλανδία είναι μέλος του ΝΑΤΟ, αλλά δεν διαθέτει δικό της μόνιμο στρατό. Η αβεβαιότητα σχετικά με τον μελλοντικό ρόλο των ΗΠΑ έχει τροφοδοτήσει τη συζήτηση σχετικά με το εάν οι στενότεροι ευρωπαϊκοί δεσμοί θα μπορούσαν να δώσουν στην Ισλανδία ένα ακόμη επίπεδο ασφάλειας.
Η Επίτροπος Κος το βλέπει έτσι κι αυτή. Κατά την άποψή της, η διεύρυνση της ΕΕ δεν αφορά πλέον απλώς τη διεύρυνση του μπλοκ. «Η διεύρυνση αφορά το να γίνουμε εμείς οι ίδιοι πιο δυνατοί», είπε, υποστηρίζοντας ότι καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν μπορεί να αντέξει μόνη της την πίεση από τις μεγάλες δυνάμεις στο σημερινό περιβάλλον.
Ωστόσο, μια ανάλυση του Αρκτικού Ινστιτούτου προειδοποιεί κατά της εξήγησης του δημοψηφίσματος απλώς μέσα από το πρίσμα του Τραμπ και της Γροιλανδίας. Η απόφαση για τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος ήταν ήδη μέρος της συμφωνίας του κυβερνώντος συνασπισμού στα τέλη του 2024. «Η διεθνής διαμόρφωση της συζήτησης ως απάντηση στις γεωπολιτικές εντάσεις στην Αρκτική, ιδίως στην κρίση για τη Γροιλανδία, συσκοτίζει περισσότερα από όσα αποκαλύπτει».
Αυτό αντικατοπτρίζεται και στην ίδια την εκστρατεία. Όπως επισημαίνει ο Tobias Etzold του Κέντρου Ευρωπαϊκής Πολιτικής , το επιχείρημα της ασφάλειας έχει σταδιακά ξεθωριάσει. Η συζήτηση επικεντρώνεται ολοένα και περισσότερο στην οικονομία, την κυριαρχία και την αλιεία.
Τι σημαίνουν στην πραγματικότητα τα «ναι» και τα «όχι»;
Εάν επικρατήσει το «ναι», η Ισλανδία θα ανοίξει την πόρτα στις διαπραγματεύσεις. Σύμφωνα με την ισλανδική κυβέρνηση, αυτές θα μπορούσαν να ξεκινήσουν αργότερα φέτος. Οι συνομιλίες θα βασιστούν στο έργο που πραγματοποιήθηκε μεταξύ 2009 και 2013, όταν η Ισλανδία άνοιξε 27 από τα 35 κεφάλαια διαπραγμάτευσης και έκλεισε προσωρινά 11.
Για τις Βρυξέλλες, αυτή δεν θα ήταν απλώς μια ακόμη διαδικασία ένταξης. Η Ισλανδία είναι μικρή, πλούσια και ήδη βαθιά συνδεδεμένη με την ΕΕ. Η κα Kos έχει αποκαλέσει στο παρελθόν την Ισλανδία «ισχυρό και έμπιστο εταίρο» και έχει τονίσει ότι οι ενταξιακές συνομιλίες λαμβάνουν πάντα υπόψη τις «συγκεκριμένες πραγματικότητες» των μεμονωμένων υποψηφίων.
Εάν επικρατήσει το στρατόπεδο του «όχι», οι συνομιλίες δεν θα ξαναρχίσουν. Η κυβέρνηση έχει δεσμευτεί να μην επιστρέψει στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις, θέτοντας τέλος στην προσπάθεια της Ισλανδίας να ενταχθεί στην ΕΕ.
Αλλά η Ισλανδία δεν θα έφευγε από την Ευρώπη. Το status quo θα παρέμενε. Το νησί θα παρέμενε στον ΕΟΧ, στην ενιαία αγορά και στη Σένγκεν. Θα παρέμενε βαθιά συνδεδεμένο με την ΕΕ και θα συνέχιζε να απολαμβάνει πολλά από τα οφέλη της ολοκλήρωσης. Αλλά όταν οι αποφάσεις λαμβάνονται στις Βρυξέλλες, η Ισλανδία δεν θα είχε ακόμα θέση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Άννα ΜαρβάνοβαΜπορεί να σας ενδιαφέρει
